Informatiefolder

Actinische keratose

Omschrijving
Actinische keratose, (actinisch = door zon veroorzaakt en keratose; verhoorning) wordt ook wel “zonneschade” van de huid genoemd. De afwijking wordt vooral op oudere leeftijd gezien. Vooral mensen met een blanke huidtype (blond haar en blauwe ogen) zijn hiervoor extra kwetsbaar. Geschat wordt dat bij het toenemen van de leeftijd tot 80% van deze groep mensen een actinische keratose zullen ontwikkelen. Ook op jongere leeftijd worden deze afwijkingen al gezien. Dit heeft mogelijk te maken met veranderde vrijetijdsbesteding, door zonvakanties en zonnebanken. Andere risicogroepen zijn mensen die lang in de tropen hebben gewoond, en personen die langdurig afweerremmende medicijnen (w.o. cytostatica) gebruiken.
Actinische keratose is te beschouwen als een chronisch effect van (teveel) ultraviolette (=UV) straling en wordt beschouwd als voorstadium van huidkanker (type plaveiselcelcarcinoom). Het algemene advies is om deze huidafwijkingen te behandelen vóórdat ze kwaadaardig worden.

Hoe ontstaat het
Actinische keratose wordt beschouwd als één van de lange termijn schadelijke effecten van UV-straling op de huid. Een voorbeeld van een korte termijn schadelijke effect van de zon is zonverbranding.De overige lange termijn gevolgen zijn onder andere, vroege veroudering (leerachtige huid), rimpeling en pigmentvlekken. Het verband tussen het ontstaan van actinische keratose, huidtype en (langdurige) UV-straling is onomstreden ! Hoe blanker de huid, hoe ouder de leeftijd des te meer kans men heeft op het ontwikkelen van deze huidafwijking. U hoeft dus geen zonaanbidder (d.w.z. zonnebakken) te zijn (geweest) om de aandoening te krijgen.

Wat zijn de verschijnselen
Het betreft hier kleine, veelal ruw aanvoelende verhoornde plekjes van de huid. De kleur varieert van huidkleurig tot bruin. Voorkeursplaatsen zijn de handruggen, de onderarmen, het gelaat en de schedelhuid. In het begin is de huidafwijking beter te voelen (als ruw plekje) dan te zien. Soms zijn ze licht pijnlijk bij aanraking. De grootte kan wisselen van enkele millimeters tot enkele centimeters. Na verloop van jaren kan er in deze plekjes huidkanker ontstaan. Vaak zijn er meerdere plekjes aanwezig en zijn er aan de huid andere tekenen van langdurige zonlichtblootstelling te zien, zoals vlekkige verkleuringen, rimpels en dunner worden van de huid.
Een bijzondere vorm is de actinische keratose aan de lippen, de zogenaamde "cheilitis actinica". Ook deze vorm komt voornamelijk bij ouderen voor. We zien daarbij verhardingen, roodheid, schilfers,kloofjes en kleurveranderingen van de lippen.

Hoe wordt de diagnose gesteld
De diagnose kan over het algemeen met het blote oog worden gesteld. Als de afwijking onrustig is (wondjes, roodheid, zwelling) wordt er een huidbiopsie genomen om huidkanker uit te sluiten.

Wat is de behandeling
Behandeling van actinische keratosen is noodzakelijk vanwege de duidelijk verhoogde kans op ontwikkeling van huidkanker. De volgende behandelmethoden zijn mogelijk.
1. Bevriezing met vloeibare stikstof
2. Curretage (wegschrapen of uitlepelen) en electro-coagulatie (dichtbranden)
3. Chemische peeling
4. Excisie
5. Efudix crème (bevat 5-fluorouracil). Dit is een cytostaticum.
6. Imiquimod crème. Dit is een afweermodulerend middel.
7. CO2 laser
8. Photodynamische therapie (PDT), is een vrij nieuwe behandelmethode met voor de patiënt aantrekkelijke cosmetische resultaten. Op de tumor wordt een crème bevattende een lichtgevoelige stof (methyl aminolevuline zuur (MAL) of 5-amino-levuline zuur (ALA)) aangebracht. Deze stof wordt vrij selectief door de tumorcellen opgenomen. Na een inwerkingperiode van een aantal uren wordt de huidtumor belicht met een lichtbundel van een golflengte, gelegen in het zichtbare lichtspectrum. In het belichte huiddeel vindt er vervolgens een reactie plaats waardoor het tumorweefsel te gronde gaat.
Uw huidarts zal u vertellen welke behandeling voor u het meest geschikt is.

Wat kunt u zelf eraan doen
Omdat een actinische keratose beschouwd wordt als een lange termijn huidschade door UV-stralen, kan men niet verwachten dat zonbeschermende maatregelen, op de korte termijn, het ontstaan van een nieuwe actinische keratose kunnen helpen voorkomen. Tot op zekere hoogte is echter wel mogelijk om verdere schade van de huid door UV-straling te verminderen. Dit kan door minder in de zon te vertoeven en het gebruik van de zonnebank te vermijden. Het gebruik van anti-zonnebrandmiddelen met een hoge beschermingsfactor (factor 20 of hoger) maar vooral het dragen van beschermende kleding en hoofddeksel is ook van groot belang. Hierbij moet men bedenken dat een anti-zonnebrandcrème niet bedoeld is om langer in de zon te zijn; deze is bedoeld om, gedurende de tijd dat u in de zon bent, de huid te beschermen.

Klik hier voor adviezen preventie huidkanker.

Wat zijn de vooruitzichten
In de actinische keratosen bestaat er in de loop van de tijd een verhoogde kans op het ontstaan van huidkanker. Het betreft hier de typen plaveiselcelcarcinoom en minder vaak, het basaalcelcarcinoom. De kans op het ontstaan hiervan wordt geschat op 0.25% tot 20%.
Het basaalcelcarcinoom is meestal niet agressief en blijft tot de huid beperkt. Het plaveiselcelcarcinoom daarentegen kan uitzaaien naar de lymfeklieren en inwendige organen. Mits op tijd herkend en behandeld hebben deze beide vormen van huidkanker echter een goede prognose.