| Terug naar overzicht | Pagina uitprinten |

Informatiefolder

Waterpokken



Omschrijving
Waterpokken is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door het varicella-zoster-virus. Deze ziekte komt vooral bij kinderen voor, en dan meestal in een milde vorm. Volwassenen die de ziekte nog niet eerder op kinderleeftijd hebben gehad en mensen met een verlaagde weerstand kunnen een ernstige vorm van de ziekte ontwikkelen.

Hoe ontstaat het
Deze ziekte wordt veroorzaakt door het varicella-zoster virus (VZV), uit de herpes virus groep. Het komt vooral bij kinderen voor meestal tussen de 1 en 8 jaar. Op 15 jarige leeftijd heeft al zo'n 90-95% van de kinderen waterpokken gehad (boek Braun Falco). Na genezing kan het virus nog jaren aanwezig blijven in de dorsale ganglia (bij het ruggenmerg) zonder symptomen te veroorzaken. Soms veroorzaakt het later gordelroos (Herpes Zoster).
Het virus komt binnen via de luchtwegen en is erg besmettelijk: het besmet 90% van de mensen die nog geen waterpokken heeft gehad. Het VZ- virus verspreidt zich via druppeltjes die uit de neus of mond van een besmet persoon in de lucht terechtkomen wanneer deze hoest of niest. Mensen in de omgeving ademen deze druppeltjes in. Waterpokken kan zich ook verspreiden via direct contact met de huiduitslag van een besmet persoon. Ook handen schudden of gezamenlijk gebruik van een handdoek of zakdoek kan tot besmetting leiden.
De incubatietijd ligt gemiddeld iets boven de 2 weken. Ca. 2 dagen voor de typische huidafwijkingen opkomen, is de patiënt al besmettelijk. Zo'n 4-5 dagen na het ontstaan van de blaasjes is de besmettelijkheid over. Als alle blaasjes opgedroogd zijn, is de besmettelijkheid geheel gestopt.
Aangezien kinderen meestal niet erg ziek zijn en de besmettelijkheid al voor de vorming van de blaasjes aanwezig is, is er medisch gezien eigenlijk weinig reden om het kind thuis te houden van school. Toch denken veel scholen en ouders hier anders over.

OORZAKEN WATERPOKKEN OP VOLWASSEN LEEFTIJD
Wanneer u éénmaal waterpokken hebt gehad op kinderleeftijd bent u in de regel voor de rest van uw leven immuun voor een nieuwe infectie. Wanneer u toch waterpokken krijgt op volwassen leeftijd, dan is één van de volgende oorzaken mogelijk:
- u heeft nog nooit eerder waterpokken gehad op kinderleeftijd (meestal het geval)
- u heeft wél eerder waterpokken gehad toen u kind was, maar deze eerste infectie was zodanig mild dat uw afweersysteem niet in staat was geweest om voldoende afweer te ontwikkelen. Hierdoor bent u opnieuw vatbaar voor een nieuwe infectie, vooral tijdens periodes dat uw weerstand al verlaagd is, bijv. tijdens een griepje.
- u lijdt aan een ziekte waarbij uw afweersysteem is verlaagd, bijv. leukemie of een HIV infectie.

Wat zijn de verschijnselen
Een besmette kind voelt zich in de dagen vóórdat de ziekte uitbreekt doorgaans niet erg ziek en heeft nauwelijks koorts. Een met waterpokken besmet volwassen persoon krijgt meestal twee of drie dagen vóór de uitbraak, last van verkoudheidsverschijnselen (virusinfectie) zoals koorts, oogirritatie, hoesten en een algemeen gevoel van lusteloosheid. Wanneer de koorts zijn hoogste punt heeft bereikt, verschijnt de uitslag in de vorm van intens jeukende, kleine verhoogde vlekjes op de huid, die zich ontwikkelen tot kleine met pus gevulde blaasjes. Dit pusvocht bevat infectieuze virussen. In slechts een paar uur verschijnt de uitslag in groepjes op de romp en het gezicht, alvorens zich over de rest van het lichaam te verspreiden. Er kunnen ook blaasjes in de neus, mond en oren komen. Vooral als er gekrabt wordt, kunnen littekens achterblijven. Het is typisch voor waterpokken dat er tegelijkertijd huidafwijkingen zijn in verschillende stadia (zie Foto). De huidafwijkingen bevinden voornamelijk in het centrale deel van het lichaam, naar de periferie toe neemt de uitgebreidheid af. De koorts verdwijnt als er geen nieuwe blaasjes meer verschijnen. De blaasjes zelf, drogen in een paar dagen tijd in tot korstjes. Het virus kan op anderen worden overgebracht vanaf twee dagen vóórdat de uitslag verschijnt, totdat alle blaasjes zijn ingedroogd tot korstjes.

WATERPOKKEN EN ZWANGERSCHAP
Zwangere vrouwen die nog niet eerder besmet zijn met het waterpokken virus zijn kwetsbaarder voor waterpokken en kunnen ernstige complicaties krijgen, zoals longontsteking, die fataal kunnen zijn als ze niet correct worden behandeld. Daarnaast bestaat het risico dat de moeder de infectie overdraagt op de ongeboren baby, de foetus (lees verder complicatie).

COMPLICATIES:
- Een complicatie is een bacteriële superinfectie (d.i. een infectie op een infectie) van de huid, vooral als er veel aan de blaasjes gekrabd wordt.
- Een andere plaats die door het VZV kan worden aangedaan is het centraal zenuwstelsel. Dit uit zich door ataxie en meningeale prikkeling (ataxie: coördinatiestoornis bij de bewegingen). In het hersenvocht is de hoeveelheid eiwit verhoogd en worden lymfocyten gevonden. Meestal begint dit dan zo'n 3 weken na het ontstaan van de huiduitslag. Het is een goedaardig verschijnsel waar kinderen normaal gesproken niet voor opgenomen hoeven te worden. Het gaat vanzelf over.
- Een ernstigere complicatie is het ontstaan van longontsteking door het VZV. Dit begint tussen de 3e en 5e dag van de uitslag. Mogelijke symptomen zijn koorts, kortademigheid, (bloed)hoesten en pijn in de borstkas. Andere complicaties van waterpokken zijn voorhoofdsholteontsteking (sinusitis), keel- en oorontstekingen.
Bij volwassenen met waterpokken komen complicaties aanzienlijk meer voor dan bij kinderen.
- Complicatie voor de foetus
Zwangere vrouwen die besmet worden met waterpokken voordat ze twintig weken zwanger zijn, kunnen de besmetting overdragen op de foetus. Een besmette foetus kan ernstige afwijkingen ontwikkelen, ook wel het congenitaal varicella syndroom genoemd. Dit is een zeldzame aandoening die wordt gekenmerkt door ernstige afwijkingen, bijvoorbeeld aan de ledematen (de armen en benen zijn niet goed gevormd en zijn zeer klein), oogafwijkingen (staar, onsteking netvlies), huidafwijkingen (papyrus-kindje), en afwijkingen aan het zenuwstelsel (waterhoofd). Soms wordt de baby dood geboren.
Als de moeder besmet wordt in de periode van 5 dagen vóór de bevalling tot 2 dagen erna, dan kan de pasgeboren baby ook met waterpokken besmet zijn. Deze aandoening komt veel vaker voor en wordt neonatale varicella genoemd. Als de ziekte onbehandeld blijft, kunnen de gevolgen ernstig zijn. Het immuunsysteem van het kind is nl. nog niet ontwikkeld en het kind wordt ook niet beschermd door antistoffen van de moeder. De sterfte ligt misschien wel rond de 30%.
- Gelukkig verloopt de ziekte normaliter goedaardig en treden deze complicaties maar weinig op.

Hoe wordt de diagnose gesteld
De diagnose wordt gesteld op basis van de verschijnselen en een lichamelijk onderzoek van de patiënt. Ook kan het bloed worden onderzocht, of een kleine hoeveelheid vocht uit de blaasjes.

Wat is de behandeling
- Bij de meeste kinderen hoeven waterpokken niet behandeld te worden. Volwassenen, oudere adolescenten en mensen (volwassenen en kinderen) met een verzwakt afweersysteem (bijv. leukemie) kunnen behandeld worden met het antivirale middel aciclovir.
- Vrouwen die geen waterpokken hebben gehad en er tijdens de zwangerschap mee in contact zijn geweest, krijgen varicella-zoster-immunoglobulinen (VZIG, een antilichaam) toegediend om besmetting te voorkomen of deze af te zwakken. Als een zwangere vrouw desondanks waterpokken krijgt, wordt een behandeling met het antivirale medicijn aciclovir overwogen. Krijgt de vrouw waterpokken in de periode direct voor of na de bevalling, dan moet de pasgeboren baby een immunoglobulineninjectie krijgen. Baby’s die waterpokken krijgen tijdens de eerste maanden van hun leven moeten behandeld worden met aciclovir.
- De jeuk kan worden bestreden met een schudmengsel (lotio alba) of met een indrogende smeersel (zinkoxidesmeersel). Met deze uitwendige middelen zullen de blaasjes ook sneller indrogen, waardoor de kans op littekenvorming kleiner wordt.
- Wassen met een desinfecterende zeep kan een secunadire infectie doen voorkomen. Indien desondanks toch een secundaire bacteriele infectie optreedt (dit herkent u aan toename van pus en korstjes, roodheid, pijn en zwelling van de huidafwijkingen) dient u zo snel mogelijk uw arts te raadplegen, deze kan eventueel een antibiotica kuur voorschrijven.

Wat kunt u zelf eraan doen
- Mensen met een verzwakt immuunsysteem, pasgeboren baby’s en zwangere vrouwen die in contact zijn gekomen met het virus, kunnen behandeld worden met varicella-zoster-immunoglobulinen (VZIG), om waterpokken te voorkomen of om de ernst ervan te verminderen. Mensen die er niet aan zijn blootgesteld, maar die gevoelig worden geacht voor besmetting, zoals volwassenen en kinderen met een zwak afweersysteem, kunnen op een selectieve basis worden behandeld met het varicella-vaccin.
- Bij jeuk niet krabben; dit kan lelijke littekens geven.
- Mensen met een donkere huid kunnen donkere littekens overhouden. Het is zaak om tijdens de uitbraak en tot 6 weken nadat alle blaasjes verdwenen zijn de huid te beschermen tegen zonnestralen. Gebruik eventueel een goede zonwerende creme.

Wat zijn de vooruitzichten
Mensen die waterpokken eenmaal hebben gehad, zijn normaal gesproken VOOR DE REST VAN HUN LEVEN IMMUUN VOOR WATERPOKKEN. Het virus dat waterpokken veroorzaakt, blijft echter wel latent in het lichaam aanwezig en kan in een later stadium een ander soort huiduitslag veroorzaken, die "gordelroos" wordt genoemd.
Kinderen hebben een zeer goede prognose. Kinderen met een donkere huid kunnen donkere littekens overhouden aan de waterpokken.
Bij volwassenen is de sterftekans aan waterpokken 2:100.000 tot 30:100.000. Bij een tijdige herkenning en behandeling echter, en zeker bij volwassenen met een normale weerstand, zal de sterftekans nog kleiner zijn. Bij mensen met een verlaagd afweer ligt de sterfte kans wat hoger.

| Disclaimer | Pagina uitprinten |
[created: 14/6/2002]