1 WELKE PROBLEMEN KUNNEN OPTREDEN BIJ HET GEBRUIK VAN HUIDVERZORGINGSPRODUCTEN ?

B. Huidproblemen.

1. Eczeem als gevolg van contactal­lergische reacties
2. Branderigheid en trekken van de huid (irritatiereacties)
3. Contactgalbulten
4. Lichtovergevoeligheidsreacties
5. Acné/Folliculitis
6. Kleurveranderingen van de huid, nagels en haren

B1 Eczeem als gevolg van contactallergische reacties

Wat is contactallergie ?
Contactallergie is een vorm van allergie, waarbij het afweersysteem is betrokken. In het geval van een aller­gie is namelijk een blij­vende overge­voelig­heid voor een bepaal­de stof ontstaan. Eénmalig contact met die stof (in wat voor product dan ook) zal opnieuw een allergische huidre­actie kunnen uit­lokken. Bij een contactallergische reactie op cosmetische producten treden de huidafwijkingen vooral in het gelaat (oogleden en lippen) aan de armen en handen en in de oksels op. Vooral de oogleden zijn hierom bekend, aangezien de huid hier dun, gevoelig en gemakkelijk doorlaatbaar is. De typische patiënt met een cosmeticum allergie is een vrouw tussen de 20 en 45 jaar met mild eczeem aan de oogleden (schilfering en jeuk). Verder zijn de hals, armen, handruggen en oksels bekende voorkeursplaatsen.

Een contactaller­gie kan vérstrek­kende gevol­gen heb­ben, niet alleen omdat een éénmaal opgebouw­de allergie voor die stof blijft bestaan, maar ook omdat die stof vaak in meerdere cosmetica en in de be­roepsom­geving of in ge­neesmid­delen kan voorko­men.

Verschillende vormen van contactallergisch eczeem:

1. milde vorm van eczeem. Deze meest frequente vorm wordt met name gekenmerkt door roodheid, bultjes, lichte zwelling, schilfering en jeuk.
2. acuut nattend blaasjeseczeem. Dit is een veel heftigere reactie. Deze vorm van eczeem treedt voornamelijk op na gebruik van sommige haarverfproducten en henna (= rode plantaardige kleurstof). Men ziet dan binnen 5-15 minuten na aanbrengen van het cosmeticum op de huid roodheid en blaasjes, die snel kapot kunnen gaan.

Wat is een strooireactie?
Contactallergie door bijvoorbeeld nagellak zit niet alleen op de vingers, maar ook op de oogleden, in en achter de oren, in hals en nek en soms rond de anus en vagina. Dit komt doordat de men met de handen ook andere plaatsen van het lichaam aanraakt en de huid daar ook een allergische reactie laat zien in de vorm van “streepvormige”eczeemplekken. Dit noemt men een strooireactie.

Welke allergenen zijn verantwoordelijk voor contactallergische reacties?

• Geurstoffen (fragrances)
• Conserveermiddelen
• Antioxidanten
• Basisbestanddelen van cosmetica
• Emulgatoren
• Composietenfamilie

Geurstoffen (fragrances)

Wat zijn geurstoffen?
De term geurstof (fragrance) staat voor elke natuurlijke of synthetische stof (of stoffen) die uitsluitend bedoeld is (of zijn) om het product een geur te verlenen. Natuurlijke geurstoffen zijn meestal van plantaardige origine en kunnen vele honderden chemische stoffen bevatten zoals balsems, essentiële oliën en kruiden zoals kaneel, kruidnagel, vanille en komijn. Meer dan 90% van alle gebruikte geurstoffen is synthetisch. In cosmetica worden vaak complexe mengsels van enkele tientallen geurstoffen toegepast. Feitelijk “alles waar een luchtje aan zit” kan (maar hoeft zeker niet) tot eczeem leiden bij iemand met een geurstofallergie: van parfum/eau de toilette, via dag/nachtcrèmes, mondhygiëneproducten, snoep, frisdranken, geparfumeerd toiletpapier en afwasmiddelen, tot kleding, verf, rubber en insecticiden.

Geurstoffen vormen het belangrijkste allergeen in cosmetica. In het algemeen zullen geurstoffen in zogenaamde “stay on” cosmetica (crèmes) meer huidproblemen veroorzaken dan in “rinse off ” producten (shampoo en doucheschuim en ook medische producten, bijvoorbeeld Nizoral hoofdgel.

Meest frequente allergene geurstoffen:
Sommige geurstoffen veroorzaken regelmatig een allergie, bijvoor­beeld:

• Parfummix (8%)
• Perubalsem

Parfummix:
Dit is een mix , samengesteld uit 8 verschillende geurstoffen. De bekendste uit deze reeks zijn cinnamic aldehyde en cinnamic alcohol (en oak moss). De andere 5 geurstoffen die regelmatig een allergie veroorzaken zijn amylcinnamaldehyde, isoeugenol, eugenol, geraniol en hydroxycitronellal.

Het komt voor dat er op de parfummix geen allergische reactie reactie volgt, omdat de concentraties van de geurstoffen, die in de mix worden gebruikt, te laag zijn om een dergelijke contactallergische reactie uit te lokken. Op deze manier kan er wel eens allergie voor een bepaalde geurstof over het hoofd worden gezien.

Perubalsem:
Een allergie voor perubalsem kan wijzen op een cosmetica-allergie. Perubalsem is een harsachtige, stroperige vloeistof. Toepassing vindt plaats in cosmetica, medicamenten die op de huid worden aangebracht en in de voedselindustrie. Perubalsem bevat uiteenlopende stoffen, waaronder geur- en smaakstoffen. Allergie voor perubalsem wordt bijvoorbeeld ook gezien bij bakkers (zij komen vaak in contact met vanille en kaneel) en tandartsen ( zij werken met eugenol).

Welke geurstoffen worden getest?
Het meest ideale is om een allergologisch onderzoek te verrichten met de afzonderlijke bestanddelen van het product. In het geval van geurstoffen is dat echter vrijwel onmogelijk: gewoonlijk is de exacte inhoud van de geurstof alleen bekend bij het parfumhuis en niet bij de fabrikant van het cosmeticum. Bovendien heeft een dergelijke nauwkeurigheid geen zin, omdat de afzonderlijke geurstoffen meestal niet op de verpakking van cosmetica vermeld staan, zodat je bij aanschaf van nieuwe cosmetica ook niet weet welk product níet de desbetreffende geurstof bevat. Het allergologisch onderzoek van een geurstoffenallergie beperkt zich dan ook tot een screening met voornamelijk de parfummix en peru-balsem in de Europese routinereeks, omdat allergieën voor deze geurstoffen veruit het meest voorkomen.

Conserveermiddelen

Wat zijn conserveermiddelen?
Veel cosmeticaproducten bevatten in meer of mindere mate water.

Bacteriën leven graag in dit milieu. Daardoor zijn juist deze producten onderhevig aan bederf. De cosmeticaproducten op waterbasis (zoals de vochtinbrengende crèmes) bevatten daarom meer conserveermiddelen dan de cosmeticaproducten die een vette basis hebben. Deze conserveermiddelen voorkomen de groei van bacteriën, schimmels en gisten die het product een andere dan de gewenste geur kunnen geven en die een huidinfectie bij de gebruikers kunnen veroorzaken.

Belangrijke soorten conserveermiddelen:
Hieronder worden de bekendste conserveermiddelen vermeld.

• Kathon CG
• Euxyl K400
• Formaldehydereleasers
• Sorbic acid (sorbidezuur)
• Parabenen

Kathon CG Me-isothiazolinone, Europese standaard­serie) is een veel gebruikt middel. Allergieën komen frequent voor en kunnen zich in lichte tot heftige vorm manifesteren. Kathon CG allergie treedt vooral op bij de cosmetica die op de huid gesmeerd worden (lotions en crèmes). Kathon CG in zogenaamde "rinse off" producten (shampoo, bad- en dou­cheschuim) speelt geen of een gerin­ge rol. Er is een duidelijke tendens om de toepas­sing van Kathon CG te verminderen of de concentratie sterk te verlagen.

Euxyl K400 is een bekende conserveermiddelmix van twee substanties, 20% methyldibromoglutaronitrile en 80% phenoxyethanol. Vooral het eerste bestanddeel is verantwoordelijk voor gevoeligheidsreacties van de huid. Euxyl K400 komt vaak voor als bestanddeel van huishoudelijke producten.

Formaldehydereleasers vormen een andere belangrijke groep van conserveermiddelen. Allergieën worden minder vaak gezien dan bij Kathon CG. De bekendste zijn quater­nium-15, imidazolidinylureum, diazolidinyl ureum, bronopol en DMDM hydantoine. Vochtinbrengende crèmes zijn de belangrijkste bron van gevoeligheid voor quaternium-15.

Sorbic acid (sorbidezuur) is een natuurlijke substantie die aanwezig is in bessen en aardbeien en die tevens als conserveermiddel wordt gebruikt in voedsel, cosmetica en huidverzorgingsproducten. Dit conserveermiddel is zelden oorzaak van een contactallergische reactie, maar kan wel kort na aanbrengen op de huid een onmiddellijke roodheid en soms galbultenC geven, die daarna weer snel zullen verdwijnen.

Parabenen worden zeer frequent gebruikt in cosmeticaproducten. Onmiddellijke reacties op parabenen zijn zeldzaam. Parabenenallergie treedt voornamelijk op bij blootstelling van de beschadigde huid.

Antioxidanten,

Wat zijn antioxydanten?
Antioxydanten zijn stoffen, die ook aan cosmetica worden toegevoegd. Deze remmen reacties waarbij zuurstof (O2) wordt gebruikt. Als deze reacties niet geremd zouden worden, dan zouden cosmetica- en huidverzorgings- producten veel sneller bederven. Een voorbeeld van een dergelijke stof is vitamine E.

Basisbestanddelen van cosmetica

• Lanoline

Lanoline (=wolalcohol)
Dit is de meest bekende substantie binnen deze categorie. Het is een natuurlijk product dat wordt verkregen uit de talg van de huid van schapen. Lanoline wordt vooral gebruikt als vochtinbrengende component van huidproducten. Het heeft een verzachtende werking. Zuivere lanoline kan regelmatig gevoeligheid van de huid tot stand brengen. Deze stof kan echter op een dusdanige manier chemisch bewerkt worden, dat ze minder snel allergische reactie bij patiënten veroorzaken. Verder is van deze stof bekend dat het meer problemen geeft op een huid met eczeem ten opzichte van een huid zonder eczeem.

Emulgatoren

Wat zijn emulgatoren?
Emulgatoren zijn stoffen, die water met vet kunnen vermengen. Ze worden toegepast in vloeibare cosmetica, bijvoor­beeld bodylotions, gels en shampoos. Oleamidopropyl dimethylamine is een emulgator die de afgelopen jaren in Nederland regelmatig allergieën heeft veroorzaakt.

Composietenfamilie (compositae)

Wat is een composiet?
Composiet is letterlijk vertaald “samengesteld”. Het zijn de samengesteldbloemige planten. De composietenfamilie vormt de grootste groep van bloeiende planten. Ze komen wereldwijd voor. De chrysant en de paardebloem zijn zeker bekend. Arnica montana is een voorbeeld van een composiet die veelvul­dig gebruikt wordt in de volksgeneeskunde en die bij uitwendi­ge toepassing regelmatig een contactallergie veroorzaakt. Andere soorten van de composietenfamilie die ook vaak contact- allergieën veroorzaken zijn bijvoor­beeld achillea (duizendblad), anthemis (stinkende kamille) en chrysanten.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Om precies uit te zoeken welke stof de contactallergische reactie op de huid veroorzaakt, kan de huidarts gebruik maken van de volgende methoden:

• Plakproeven
• ROAT

Plakproeven
Bij een plakproef worden op de eerste dag de te testen stoffen in kleine vierkanten hokjes, de zogenaamde “kamertjes”, met een pleister op de rug geplakt. Op dag twee en vier wordt de pleister weer verwijderd en wordt gekeken of de geteste stoffen een allergische reactie hebben veroorzaakt. Een test is positief als het opgebrachte materiaal (allergeen) ter plaatse een ontstekingsreactie (roodheid met eventueel bultjes) veroorzaakt.

Naast een standaardreeks wordt ook een speciale “cosmetica reeks”gebruikt. Hieronder vallen onder andere ook de eerder genoemde parfummix a1en de perubalsema2. Eventueel kunnen er nog andere reeksen, waaronder de kapperstoffen reeks aan toegevoegd worden. Pas wanneer het verhaal én de lokalisatie van de huidafwijkingen verdacht zijn voor een contactallergie, wordt er gestart met de zogenaamde “plakproeven”.

Soms kan het ook lastig zijn om een eigen huidverzorgingsproduct te testen op de rug. De concentraties van de stofjes, die mogelijk een allergische reactie kunnen veroorzaken, kunnen zo laag zijn in het product dat je op de rug helemaal geen reactie aantreft. Dan is het beter om gebruik te maken van ROAT.

ROAT
Wanneer de plakproeven negatief zijn en er bij de patiënt toch een sterke aanwijzing voor een contactallergie voor één van zijn/haar eigen cosmeticaproducten bestaat, dan kan er van ROAT gebruik gemaakt worden. Dit staat voor Repeated Open Application Test. Hierbij wordt een product twee keer per dag voor maximaal 14 dagen in de elleboogsplooi aangebracht. De elleboogsplooi is een ideale plek om de test te doen, aangezien de huid hier naar verhouding wat dunner is. De aangebrachte stof kan sneller en gemakkelijker doordringen in de huid en dus eerder een allergie duidelijk veroorzaken. Als er een positieve reactie optreedt,kunnen er nogmaals plakproeven volgen, maar nu met de ingrediënten van het cosmeticum waarvan de ROAT positief was. Wanneer hiermee een allergie voor een bepaalde substantie wordt aangetoond, kan de patiënt er in het vervolg rekening mee houden bij het kopen van cosmetica en huidverzorgende middelen. Alle producten met het desbetreffende bestanddeel moeten dan vermeden worden.

Wat is de behandeling?
Het belangrijkste in de behandeling van een allergische reactie is natuurlijk het voorkomen ervan. Vanaf het moment dat een persoon bekend is met een allergie voor een bepaalde stof, is het belangrijk om in de toekomst elk contact met het allergeen te vermijden. Verder is de behandeling van een contactallergie hetzelfde als bij andere vormen van eczeem.

1. Uitwendig hormoonpreparaat. In de vorm van een zalf of crème een keer per dag dun op de huid wordt gesmeerd. Aan deze vorm van behandelen zitten ook een belangrijk nadeel. Je huid kan namelijk dunner worden na langdurig gebruik van deze hormoonzalf/-crème.
2. Kuur prednisolon (een hormoonkuur in de vorm van tabletten). Dit wordt enkel bij zeer ernstige en uitgebreide vormen van contactallergie voorgeschreven, aangezien hierbij ook wel eens vervelende bijwerkingen worden gezien.
3. Lichttherapie. Dit wordt zelden voorgeschreven en alleen bij de hardnekkige vormen.

B2. Branderigheid en trekken van de huid (irritatiereacties)

Wat is een irritatiereactie?
Een irritatiereactie is een huidreactie die het gevolg is van (chronische) beschadiging van de huid. Deze reactie treedt meestal direct op na opbrengen van het product op de huid, maar kan ook pas later klachten geven. Soms is er sprake van verergering van een bestaand eczeem of kan het tegelijkertijd gebruiken van andere irriterende producten een dergelijke reactie teweegbrengen.

De verschillende soorten irritatiereacties:

• subjectieve irritatie
• objectieve irritatie

subjectieve irritatie
Dit is een gevoel van branderigheid, trekken van de huid, jeuk of een ander ongemak van de huid zonder zichtbare tekenen van een ontsteking (roodheid en bultjes).

objectieve irritatie
Dit wordt gedefinieerd als een ontsteking van de huid, die niet door een afwijking in het afweersysteem op gang wordt gebracht. De symptomen die hierbij het meest opvallen zijn milde roodheid (=erytheem) en schilfering, met name centraal in het gelaat.

Oorzaken en mechanisme van ontstaan:

Er is vaak sprake van een optelsom van beschadigende factoren:

• mechanische factoren (wrijven)
• chemische factoren (aanbrengen en verwijderen van cosmetica)
• klimatologische factoren (lage luchtvochtigheid).
• atopie (eczeem op kinderleeftijd, hooikoorts en/of allergie)
• beroep ( kappers, schoonmakers en medisch personeel)

Een enkele beschadigende factor zorgt gewoonlijk niet voor een irritatiereactie, maar wel een optelsom van bovengenoemde beschadigende factoren. Herhaalde beschadiging van de huid kan een progressieve aantasting van de barrièrefunctie van de opperlaag van de huid veroorzaken. Hierdoor kunnen bestanddelen van huidproducten opeens beter door de huid dringen en dus ook sneller irritatie geven. Nadat de huid weer hersteld is, is, in tegen­stelling tot een allergie, éénmalig contact met het product niet in staat om een huid­reactie uit te lokken. Voor een irritatiere­actie is weer dezelfde intense en/of langdurige bloot­stelling nodig als de eerste keer.

B3. Galbulten direct na opbrengen van cosmetica

Wat zijn galbulten ?
Dit wordt in medische termen ook wel het contacturticaria-syndroom (urticaria=netelroos) genoemd. Dit duidt op een op een reactie, die optreedt na contact met bepaalde stoffen op de intacte huid, meestal binnen enkele minuten tot een uur.

Wat zijn de verschijnselen?
De reactie die ontstaat, is te vergelijken met de reactie na het aanraken van een brandnetel. De verschijnselen worden veroorzaakt door uitstorting van bloedvatverwijdende stoffen. Histamine is een bekend voorbeeld. De reactie beperkt zich niet altijd alleen tot de huid. Naast het optreden van (plaatselijke en meer uitgebreide) urticaria en symptomen als jeuk en branderigheid kunnen bijvoorbeeld ook een ontsteking van slijmvliezen van neus en ogen evenals benauwdheid optreden.

B4. Lichtovergevoeligheidsreacties

Wat is een lichtovergevoeligheidsreactie?
De andere naam hiervoor is fotocontactdermatitis. Dit ontstaat door een gecombineerde inwerking van een chemische verbinding (cosmetica of huidverzorgende producten en zelfs zonnebrandcrèmes) en licht op de huid. In tegenstelling tot vroeger komen deze reacties tegenwoordig nog maar zelden voor.

Wat zijn de verschijnselen?
Een snellere en hevigere verbranding is vaak het eerste wat opvalt. Verder kan het ook gepaard gaan met jeuk en bultjes/blaasjes. De afwijking ontstaat op de aan licht blootgestelde delen en blijft daartoe beperkt. De meest voorkomende lokalisaties zijn de oorschelpranden, nek, hals, gelaat, handruggen en de strekzijden van de armen.

B5. Acné/folliculitis

Wat is acné/folliculitis?
Een huiduitslag, veroorzaakt door het afsluiten van de haarfollikels (=haarzakjes) door cosmetische producten, ook wel bekend onder de naam acné cosmetica. Zij bestaat voornamelijk uit witte “mee-eters” (comedonen).

Bij wie ontstaat dit huidprobleem?
Acné cosmetica wordt vooral aangetroffen bij volwassen vrouwen die de leeftijd voor jeugdpuistjes (=acné vulgaris) gepasseerd zijn en wordt veroorzaakt door de verstoppende eigenschappen van cosmetica, met name de gelaatscrèmes.

Cosmetica zijn op zich zwak comedogeen. Deze vorm van acné treedt daarom ook vooral op bij daarvoor gevoelige individuen, die jaar in jaar uit dagelijks cosmetica gebruiken.

B6. Kleurveranderingen van de huid, nagels en haren

In de meeste gevallen is kleurverandering juist het doel van (decoratieve) cosmetica, denk maar aan nagellak, oogschaduw en de recentelijk geïntroduceerde “zelfbruinende cosmetica”.

Ook ongewenste kleurveran­deringen door cosmetica komen voor, maar weliswaar heel erg weinig. Een voor­beeld is hyperpigmentatie (=donkere plekken) door lavendelolie en hypo- en depigmentatie (=lichtere plekken) door kaneelal­dehy­de. Ook dihy­droxyaceton, glutu­ral, mono­benzon en resor­cinol kunnen ver­kleuring van de huid, nagels of haar veroorzaken. [ terug ]