Risicofactoren nog vaak onbekend

Jaarlijks belanden nog te veel patiënten in het ziekenhuis na complicaties van de infectieziekte erysipelas, oftewel wondroos. Wat is wondroos precies en hoe ontstaat het? Dermatoloog David Njoo legt uit.

Met een paar insectenbeten het vliegtuig in stappen terug naar Nederland, en hier aankomen met een vuurrood, opgezwollen been waar je nauwelijks op kan lopen: de bacteriële infectie wondroos kan vrij plotseling optreden en erg pijnlijk zijn. Patiënten blijken in de praktijk weinig te weten over de risico’s op het krijgen van deze ziekte.

Onze huid is erop gemaakt om indringers zoals bacteriën tegen te houden. De bacteriële infectie wondroos, ook wel erysipelas, kan alleen optreden als de huidbarrière al is doorbroken. ,,Bacteriën kunnen bijvoorbeeld binnendringen via een wondje, of een opening in de huid die ontstaan is door een huidziekte, bijvoorbeeld eczeemplekken die zijn open gekrabd’’, zegt David Njoo, dermatoloog bij zijn gelijknamige kliniek en hoofdredacteur van Huidarts.com, een informatieplatform over huidaandoeningen.

Bij wondroos raakt niet zozeer de huid zelf ontstoken, maar de lymfevaatjes die door de onderste huidlaag – de lederhuid – lopen. ,,In die huidlaag lopen bloedvaten die zuurstof en voedingstoffen aanleveren naar de cellen. De lymfevaatjes zorgen er daarbij voor dat de vochtbalans op het juiste peil blijft en voeren overtollig vocht van de cellen af.’’ Bij wondroos raken de lymfevaatjes ontstoken door een binnengedrongen bacterie en kan de vochtafvoer niet meer optimaal functioneren. De ophoping van vocht zorgt voor de karakteristieke zwelling.’’

Wondroos treedt het vaakst op in de benen. ,,Het geïnfecteerde been zwelt op en wordt rood of paars van kleur. Dit is heel pijnlijk: patiënten kunnen vaak niet meer lopen op het been.’’ Ook in de armen komt wondroos soms voor.

Wie lopen risico om wondroos te krijgen?

Niet iedere bacterie die door de huidbarrière weet te dringen, zorgt meteen voor een bacteriële infectie. Het afweersysteem van een verder gezond persoon rekent normaal gesproken af met de indringer zonder dat er klachten ontstaan. ,,Wondroos krijgt de kans als de patiënt al een verzwakte afweer heeft, of medicijnen neemt die deze afweer beïnvloeden, zoals middelen die gegeven worden na een orgaantransplantatie.’’

In sommige gevallen kan de omgeving een rol spelen in de ontwikkeling. ,,We zien wondroos ook bij mensen die een reis naar de tropen hebben gemaakt en daar gestoken zijn door een insect.’’ De omstandigheden in tropische landen zijn ideaal voor de bacterie om voet aan de grond te krijgen. ,,Het is warm, en je zweet meer. Bacteriën houden van een vochtige huid.’’

Wondroos begint vaak met een klein rood plekje dat niet heel erg opvalt. ,,Dan gaan mensen nietsvermoedend het vliegtuig in terug naar Nederland, waar ze urenlang stil zitten: dat zorgt ervoor dat het lymfevocht minder goed doorstroomt dan normaal het geval is.’’ Onderweg kan de wondroos zich snel ontwikkelen. ,,Patiënten komen na acht of twaalf uur met een opgezwollen been waar ze amper op kunnen staan het vliegtuig uit.’’

Niet krabben

Ben je op reis in de tropen gebeten door een mug of een ander insect, krab dan vooral niet met (vieze) nagels aan de plekken, waarschuwt Njoo. ,,Houd de plekken schoon en droog zodat de huid goed kan helen. Smeer ze eventueel in met een crème voor insectenbeten. In veel Aziatische landen kun je in de apotheek ook zonder recept antibiotica-crème kopen.’’

Kunnen we ook in Nederland wondroos krijgen na insectenbeten? ,,Hier is het heel zeldzaam. Bij kinderen kan het optreden als ze veel muggenbulten hebben en deze openkrabben met vieze handen. Hun afweer is nog wat minder sterk dan van een volwassene. Maar als je verder gezond bent dan hoef je je hier in principe geen zorgen over te maken.’’

Hoe wordt wondroos behandeld?

Wondroos wordt meestal veroorzaakt door de bacteriën stafylokokken of streptokokken. Deze komen veel voor in onze leefomgeving en op onze huid. ,,Als de aandoening in een vroeg stadium ontdekt wordt, is hij meestal goed te behandelen met een antibioticakuur voorgeschreven door de huisarts. Het been wordt daarnaast gezwachteld of de patiënt moet een steunkous dragen om de zwelling tegen te gaan.’’

Daarbij is het belangrijk dat zeker is op welk punt de bacterie de huid is binnengedrongen, en dat dit punt gedicht wordt. ,,Soms lijkt het of er geen wondje of andere ingang in de huid is. Maar vaak is dan voetschimmel tussen de tenen de boosdoener. Vooral tussen de vierde en vijfde teen is er voor voetschimmel een ideale omgeving om onopgemerkt te groeien en de huid te verzwakken. Dan moet niet alleen de wondroos aangepakt worden met antibiotica, maar ook de schimmelinfectie met een aparte kuur.’’

Hoe gevaarlijk is wondroos?

De meeste patiënten herstellen goed van wondroos na behandeling met antibiotica. Wordt wondroos niet tijdig opgemerkt, of wordt de infectie veroorzaakt door een zeldzame bacterie of een bacterie die resistent is tegen antibiotica, dan is behandeling in het ziekenhuis meestal noodzakelijk. ,,Onbehandeld kan de infectie zich verder verspreiden en leiden tot sepsis: bloedvergiftiging. In dat stadium kan de infectie dodelijk worden.’’

Wondroos kan ook optreden als een virale infectie de huid kwetsbaar heeft gemaakt. ,,Dat zien we bijvoorbeeld bij patiënten met herpes, waar de wondroos optreedt in het gezicht. Het hele gezicht zwelt op, inclusief de oogleden. Dit is een ernstig ziektebeeld. Patiënten moeten behandeld worden in het ziekenhuis om permanente schade aan de ogen te voorkomen.’’

Hoe lang duurt het herstel na een wondroos?

De voorgeschreven antibiotica ruimen de infectie binnen een week of twee weken op, maar patiënten moeten rekening houden met een langer herstel. ,,De lymfevaten hebben een opdonder gekregen van de infectie. Het duurt lang voor ze herstellen. De zwelling kan daardoor lang aanhouden.’’

Voldoende rust nemen en het been niet te veel belasten is noodzakelijk. ,,Mensen onderschatten het nogal eens en denken dat ze met een antibioticakuurtje gewoon weer aan het werk kunnen, maar zonder voldoende rust zie je ook dat het been nog weken of maandenlang gezwollen kan blijven.’’

Auteur

Geschreven door Priscilla van Agteren, journaliste in samenwerking met dr M.D. Njoo, dermatoloog

Referenties

1. Karakonstantis S. Is coverage of S. aureus necessary in cellulitis/erysipelas? A literature review. Infection. 2020 Apr;48(2):183-191
2. Bonnetblanc JM, Bédane C. Erysipelas: recognition and management. Am J Clin Dermatol. 2003;4(3):157-63