Kou blijkt grootste trigger

Nu het koud is buiten is de kans groot dat winterjeuk weer toeslaat. Hevige jeuk op je armen, je rug of je benen. Voor je het weet loop je te krabben. Het goede nieuws is dat je die vaak kunt voorkomen.

Hoe ontstaat winterjeuk?

Hoe jeuk ontstaat is best een complex proces, zegt David Njoo, dermatoloog werkzaam in zijn gelijknamige praktijk in Amersfoort en redacteur van de website huidarts.com. ‘Waarschijnlijk raken bij jeuk specifieke jeukzenuwen in de huid geprikkeld door bepaalde eiwitten, zoals histamine en neuropeptiden. Deze stoffen kunnen vrijkomen als de huid gaat ontsteken. Daarom kunnen bijvoorbeeld een aandoening als eczeem en een litteken jeuk geven, maar ook een genezende wond.’ Maar jeuk kan dus ook ogenschijnlijk uit het niets ontstaan.

De naam zegt het al: winterjeuk komt vooral in de koude maanden voor. Waarom juist dan? Njoo: ‘In de winter is de lucht meestal koel en minder vochtig. Daardoor droogt onze huid sneller uit. De droge lucht door centrale verwarming binnenshuis versterkt dat effect. Soms ontstaat er tegelijkertijd eczeem doordat het afweersysteem de stoornis aan de opperhuid wil herstellen. Zoals gezegd laten ontstekingscellen in de huid stofjes los die vervolgens jeuk geven. Doordat mensen met winterjeuk gaan krabben gaat de huid stuk, waardoor er nog meer jeuk ontstaat.’ Airconditioning heeft trouwens hetzelfde effect, merkt Njoo op. ‘Daar krijg je ook een droge huid en droge ogen van en soms jeuk. Maar de wintermaanden zijn berucht!’

Uitdroging van de huid is dus de belangrijkste boosdoener van winterjeuk: omdat de bovenste laag een beetje beschadigd is, komen prikkels van buitenaf sneller binnen. Denk bijvoorbeeld ook aan wollen kleding die gaat irriteren, of cosmetica. Niet alleen koude lucht kan de oorzaak zijn van uitdroging. Blootstelling aan te veel water kan de huid ook aantasten, vooral als het om heet water gaat. Lang en warm douchen of baden, juist zo weldadig als het weer buiten bar en boos is, is dan ook niet verstandig. Je huid verliest er natuurlijke oliën door met uitdroging en roodheid tot gevolg.

Vooral ’s nachts, tijdens de slaap, verliest ons lichaam vocht, de een meer dan de ander. Zweetplekken, vooral op de rug, zijn daarvan vaak de getuigen. De rug wordt tijdens het douchen ook het langst blootgesteld aan het warme water en droogt daardoor sneller uit dan de rest van het lichaam. Dat is de reden dat winterjeuk vaak op de bovenrug voorkomt. Je handen langdurig wassen is evenmin aan te raden. Njoo: ‘Gebruik je daarbij ook nog zeep, dan is het echt vragen om problemen.’ Tot slot kan chloor van zwembadwater je huid uitdrogen. Om die reden zijn zwemmers extra vatbaar voor een jeukende en schilferende huid, wat ook bekend staat als ‘chloorwaterallergie’.

Wat zijn de symptomen van winterjeuk?

‘Als je jeuk hebt op de bovenrug, de flanken, de onderarmen en onderbenen zal een arts op de eerste plaats denken aan winterjeuk. Er hoeven niet per se plekjes of wondjes te zien zijn. Soms gaat je huid schilferen. Dat komt doordat cellen zich sneller gaan delen om de afbraak door uitdroging tegen te gaan, maar er niet tegenop kunnen. Het verval van de huid gaat dan sneller dan de aanwas van nieuwe cellen. Belangrijke aanwijzingen zijn ook dat de jeuk optreedt na het douchen en in de winter. Natuurlijk moeten andere huidziekten uitgesloten worden.’

Waarmee is winterjeuk te verwarren?

‘Je kunt ook jeuk krijgen van bijvoorbeeld spanningen en stress, of als gevolg van het slikken van medicijnen. De kans op jeukklachten stijgt als je vijf of meer medicijnen slikt. Bij twijfel zal een arts altijd bloedonderzoek doen.’ Het is niet bekend hoe wijdverbreid winterjeuk is en of het aantal mensen dat er last van heeft groeit of afneemt. Niet iedereen gaat ermee naar de huisarts. Zeker is wel dat winterjeuk vooral voorkomt bij ouderen.

Waarom neemt de kans op winterjeuk op latere leeftijd toe?

‘Als je ouder wordt neemt het aantal cellagen van je huid af, de huid wordt dunner en droogt daardoor sneller uit. Er zijn ook andere risicogroepen. Mensen die al kampen met een gevoelige huid bijvoorbeeld, en klachten hebben zoals hooikoorts, astma en eczeem.’

Gaat winterjeuk vanzelf over?

‘Meestal wel. Zodra de buitenlucht weer opwarmt zal de huid beter in staat zijn om vocht vast te houden. Het is verstandig de huisarts of een dermatoloog te raadplegen als de jeuk langer dan ongeveer zes weken aanhoudt. En als de kwaal echt je dagelijks leven beïnvloedt. Als je er slecht van slaapt bijvoorbeeld, je werk eronder lijdt of als je zoveel krabt dat je wondjes krijgt. In dat laatste geval kan het chronisch worden: de huid verdikt door het krabben wat opnieuw krabben uitlokt.’

Is er medicatie tegen winterjeuk?

‘Als iemand echt veel last heeft en het gaat niet vanzelf over worden wel antihistaminica voorgeschreven, anti-allergietabletten. Daar word je wat suf van zodat je ’s nachts beter kunt slapen. Er bestaan ook corticosteroïden of hormoonzalven die de jeuk verminderen of stillen. Deze medicatie verzacht de gevolgen, maar pakt niet de oorzaak aan. Dus dat is symptomatisch. Bij deze middelen is het overigens belangrijk de instructies van de arts te volgen. Daarnaast kun je verkoelende lotions op de huid aanbrengen. De meeste hiervan zijn op recept verkrijgbaar.’

Bestaat er zeep die niet schadelijk is voor de huid?

‘Als je zeep wilt gebruiken, neem dan een product zonder parfum en met vettige bestanddelen, zoals plantaardige oliën. Daar is tegenwoordig best veel keus in. En gebruik die pas op het laatst, vlak voordat je stopt met douchen. Zinvol is om je na het douchen in te smeren met een hydraterende crème om vetten terug te geven aan de huid. Tegenwoordig heb je huidverzorgingsproducten met bijvoorbeeld ureum, cermiden bekend om hun hydraterende eigenschappen. Een andere bekende stof is squalaan, dat van nature voorkomt in onze huid en het vochtgehalte en de bescherming van de huid op peil houdt. Verzorgingsproducten met dit soort stoffen voegen als het ware een beetje huid toe, genoeg om je de nacht door te slepen. En zo de cyclus te doorbreken.’

Met dank aan

Rineke van Houten, freelace journaliste