Zonneschade

Zonneschade is een overkoepelende term voor alle huidafwijkingen in het gezicht en andere aan zonblootgestelde delen van het lichaam en die ontstaan zijn door jarenlange onbeschermde blootstelling aan zonlicht of licht uit zonnebanken. Zonneschade is dus een chronische aandoening en moet worden onderscheiden van zonverbranding wat een acuut gevolg is van te veel zonnestralen op je huid in een korte tijd.

Hoe ontstaat zonneschade?

Het zonnespectrum bestaat uit 3 delen ultraviolette (UV)B,  UVA- en zichtbare lichtstralen. Van UVB en UVA weten we inmiddels dat ze kankerverwekkende effecten hebben op de huid door onherstelbare mutaties aan te brengen in het DNA (erfelijk materiaal) van huidcellen. Het gevolg hiervan is afbraak van collageen en elastine in de lederhuid, waardoor de huid sneller gaat verouderen. Op de lange termijn veroorzaakt zonlicht ook het ontstaan van vroege stadia van huidkanker en uiteindelijk huidkankers, inclusief het levensgevaarlijk melanoom. Zichtbare lichtstralen (denk aan de kleuren van de regenboog) zijn voor zover we weten niet kankerverwekkend maar kunnen net als UVA stralen ook huidveroudering veroorzaken met name pigmentvlekken.

Hoe begint zonneschade?

Wat zijn de vroege tekenen van zonneschade?

De eerste tekenen van zonneschade zijn te onderscheiden in 4 categorieën

1. Veranderingen in textuur en uiterlijk. De huid wordt droog, ruw, leerachtig of juist dun en fijne lijntjes en schilfers worden zichtbaar
2. Veranderingen in structuur en volume. De huid verliest stevigheid en wordt slapper en gaat hangen. Ook treedt er volume verlies op met name in het middengelaat en onder de ogen.
3. Veranderingen in de kleur. Bloedvaatjes gaan verwijden en we zien gesprongen adertjes in het gezicht. Er komen pigmentvlekken opzetten, zonnesproetjes en ouderdomsvlekken. Ook een gebruinde huid wordt gezien als een vorm van zonneschade, omdat dit een teken is dat huid teveel zon heeft gezien.
4. Gezwelletjes. Bekende ouderdomsgezwelletjes die door zon worden veroorzaakt zijn vergrote talgkliertjes (tralgklierhyperplasie)  en ouderdomswratten

Wat zijn de late tekenen van zonneschade?

-Actinische keratose. Dit is de bekendste vorm van zonneschade. We zien ruwe, schilferige of korsterig makkelijke bloedende plekjes op de huid en andere delen van het lichaam (met name handruggen). Actinische keratose wordt gezien al een voorloper van huidkanker. Voor meer informatie over actinische keratose klik op deze link.

-Ziekte van Bowen. Hierbij zien rode vlakke of iets verheven ronde tot ovale plekken in gezicht en op het lichaam die soms kunnen lijken op eczeem. Daar wordt de ziekte van Bowen ook vaak mee verward. Ook de ziekte van Bowen kan ontaarden in een huidkanker (type plaveiselcelcarcinoom). Voor meer informatie over de ziekte van Bowen klik op deze link

-Melasma. Melasma is een bijzondere vorm van zonneschade omdat deze nooit zal ontwikkelen in een huidkanker. We zien hierbij symmetrisch gerangschikte pigmentvlekken op voorhoofd, neusrug, slapen, wangen, onderkaken en soms ook in de hals. Naast pigmentvlekken kunnen we ook andere tekenen zien zoals lederachtig verdikking van de huid en verwijde adertjes. Voor meer informatie over melasma klik op deze link.

-Poikiloderma van Civatte. Hierbij zien we aan de onderkaken, en hals een drietal symptomen, roodheid, pigmentaties en dunner worden van de huid (atrofie). Typisch is daarbij het ontstaan van de “kippenvelhuid” aan de hals en decolleté gebied. Klik hier voor meer informatie.

-Huidkankers. Een huidkanker kan meerdere verschijningsvormen hebben maar ziet er vaak uit als een rode zwerende bultje of plek die makkelijk bloedt maar niet vanzelf geneest. Soms zien we een open zwerende wond die een grote omvang kan aannemen (tot 4-5 cm) . Voor meer informatie klik op de speciale pagina over huidkanker.

Hoe wordt de diagnose zonneschade vastgesteld?

“Zonneschade” is eigenlijk geen officiële diagnose in de dermatologie maar meer een symptomencomplex die we zien aan de huid. Bij twijfel of er toch al sprake is van huidkanker wordt er een huidbiopsie plus microscopisch onderzoek gedaan.

Moet ik zonneschade laten behandelen?

Nee, tekenen van zonneschade hoef je niet per se te laten behandelen. Uitzonderingen daarop zijn de voorstadia van huidkanker zoals actinische keratose en de ziekte van Bowen omdat deze later huidkankers kunnen worden.

Hoe kun je zonneschade behandelen?

Er bestaan meerdere opties om zonneschade te behandelen en weer een (bijna) verjongde huid te krijgen

1. Antirimpel producten. Deze variëren van cleansers, toners, serums en crèmes tot (thuis) peelings en maskers. Werkzame ingrediënten zijn onder andere, keratolytica zoals fruitzuren en salicylzuur), vitamine C retinolen, retinoïden en hyaluronzuur. Laat je goed informeren door de behandelaar welk product het beste bij uw huidtype past.
2. Non-invasieve behandelingen. Bekendste behandelingen zijn de peelings, waarbij fruitzuren, kruiden en trichloorazijnzuur wordt gebruikt. Hierbij wordt de huid vernieuwd door de celdeling te versnellen.
3. Invasieve behandelingen. Hier kun je denken aan (radiofrequente) microneedling en laserapparaten. Van belang hierbij is te weten dat niet iedere huidtype zich goed leent voor behandeling met een laserapparaat. Voorzichtigheid is geboden bij gekleurde huidtypen
4. Injectables. Injectables zoals botulinetoxine en fillers kunnen rimpels doen verminderen maar ook volume herstellen en structuren verbeteren.
5. Operatieve behandelingen. Sommige voorstadia van huidkanker dienen middels een kleine operatie te worden uitgesneden (excisie). Dit gebeurt op indicatie in een behandelkliniek of in een ziekenhuis.

Hoe kan ik zonneschade voorkómen?

• Vermijd de zon zoveel mogelijk. Zowel in je dagelijkse leven en tijdens vakanties. Blijf vooral tussen 11 en 15 uur binnen met name tijdens de zonnige periodes van het jaar. Indien mogelijk zoek de schaduw op of zit onder een parasol
• Draag beschermende kleding. Een hoed met een brede rand, UV werende kleding en een zonnebril kunnen daarbij helpen

Welke zonnebrand helpt het beste tegen zonneschade?

Het meest complete zonnebrandmiddel beschermt tegen niet alleen UVB en UVA stralen maar ook tegen zichtbaar licht. Het enige ingrediënt dat uw huid beschermt tegen de zichtbare lichtstralen is ijzeroxide. Dit herkent u aan de tint in het product. Check nogmaals op de ingrediëntenlijst of het product wel echt ijzeroxide bevat. De kleurstof in een getint zonnebrandmiddel dient niet als make-up maar dus als extra filter. Een foundation mag er altijd als topping gebruikt worden.

Gaat zonneschade vanzelf over?

Omdat zonneschade een cellulair afbraakproces betreft dat eenmaal is aangezet, gaat deze helaas niet vanzelf over. Het advies is dus, zeker bij het ontstaan van voorstadia van huidkankers, zonneschade zo snel mogelijk te laten behandelen.